LapLuan.comLập Luận
Luyện lập luận mỗi ngày

Viết hai phía của một vấn đề: bài tập hiểu người không cùng ý trước khi phản bác

Bài tập viết hai phía: chọn một chuyện đời thường, viết lý lẽ mạnh nhất cho phía mình không theo, thử xem người phía đó có gật đầu không, rồi mới tự quyết.

Vietnamese husband and wife sitting side by side at a wooden dining table writing on two blank sheets, evening lamp light, camera from behind

Viết hai phía của một vấn đề là bài tập trong đó bạn viết ra lý lẽ mạnh nhất cho cả phía mình đồng ý lẫn phía mình không đồng ý, sao cho người theo phía kia đọc xong phải gật đầu: "đúng, mình nghĩ vậy đó". Chỉ khi viết được như thế, bạn mới thật sự hiểu điều mình đang phản đối.

Bài tập này khác với việc kẻ hai cột ưu và nhược. Hai cột ưu nhược thường do một người đã nghiêng sẵn viết ra, nên cột bên kia mỏng và yếu. Viết hai phía đòi bạn tạm đứng hẳn sang chỗ người khác, tìm lý do tốt nhất của họ chứ không phải lý do dễ bác nhất. Dưới đây là cách chọn đề tài, các bước viết, một ví dụ trong gia đình, những lỗi hay gặp và cách dùng kết quả để tự quyết.

Vì sao phải viết phía mình không theo

Khi bất đồng, ta thường phản bác một phiên bản rút gọn của ý người khác: phiên bản ta nghe được trong lúc họ đang nói, cộng với phần ta tự đoán. Phiên bản đó hay yếu hơn ý thật của họ, nên bác nó thì dễ, nhưng bác xong người kia vẫn không đổi ý, vì họ thấy ta chưa hiểu họ. Cuộc trao đổi đi vòng tròn.

Viết phía bên kia trên giấy buộc bạn làm việc mà đầu óc thường né: tìm những lý do có thật khiến người tử tế và thông minh nghĩ khác mình. Hầu như lần nào cũng có ít nhất một lý do bạn chưa từng nghĩ tới. Có khi lý do đó không đổi được quyết định của bạn, nhưng nó đổi cách bạn nói chuyện với người kia.

Còn một lợi ích ít người để ý: khi đã viết phía bên kia cho tử tế, bạn sẽ thấy phía mình có chỗ yếu. Lập luận của mình mà chưa từng đứng trước lý lẽ mạnh nhất của phía kia thì chưa được thử thách thật.

Chọn đề tài: chuyện gì nên tập, chuyện gì nên tránh

Đề tài tốt là chuyện có người hợp lý ở cả hai phía và hậu quả gần gũi với đời sống. Đề tài nên tránh là chuyện quá nóng hoặc chỉ có một phía có lý.

Loại đề tàiVí dụCó nên tập khôngVì sao
Chuyện chi tiêu trong nhàMua xe máy mới hay sửa xe cũNênHai phía đều có lý lẽ về tiền, an toàn, thời gian
Cách làm việc ở công tyHọp trực tiếp hay họp trực tuyến hằng tuầnNênMỗi phía đều có người hưởng lợi và người chịu thiệt rõ ràng
Chuyện nuôi dạy conCho con tự đi học bằng xe đạp từ lớp mấyNên, nhẹ tayCó yếu tố cảm xúc nhưng vẫn bàn được bằng lý do
Chuyện có câu trả lời kỹ thuật rõCó nên thắt dây an toàn trên ô tôKhôngChỉ một phía có bằng chứng, viết hai phía là tạo cân bằng giả
Chuyện chia rẽ sâu về niềm tinCác đề tài gây chia rẽ trong xã hộiKhông, khi mới tậpCảm xúc quá mạnh làm bạn không đứng sang phía kia được

Hàng thứ tư đáng ghi nhớ: không phải chuyện gì cũng có hai phía ngang nhau. Viết hai phía cho một chuyện đã rõ là đang tập sai bài.

Năm bước viết hai phía

Dành khoảng hai mươi lăm phút cho một đề tài. Viết tay hay gõ đều được, miễn hai phía nằm cạnh nhau để so.

  1. Viết câu hỏi thành dạng trung lập. "Có nên sửa xe cũ thay vì mua mới không?" chứ không phải "Có nên phí tiền mua xe mới không?". Từ ngữ thiên vị trong câu hỏi sẽ kéo lệch mọi thứ phía sau.
  2. Viết phía mình không theo trước. Thứ tự này quan trọng: khi còn đầu óc tươi, bạn dồn sức cho phía khó. Tìm ba lý do, mỗi lý do kèm một ví dụ cụ thể.
  3. Viết phía mình theo, cũng ba lý do. Không nhiều hơn phía kia. Giữ số lý do bằng nhau để không tự ăn gian bằng số lượng.
  4. Đọc lại phía kia bằng giọng người theo phía đó. Hình dung một người cụ thể bạn biết, đọc to nếu được. Câu nào nghe như lời chế giễu thì viết lại.
  5. Gạch chân một lý do mạnh nhất ở mỗi phía. Hai lý do này là cốt lõi của bất đồng, phần còn lại thường chỉ là phụ.

Kết quả cuối buổi là một trang giấy có hai cột cân nhau và hai câu được gạch chân. Hai câu đó là thứ bạn mang vào cuộc trao đổi thật.

Ví dụ trong một gia đình ở Hà Nội: xe máy hay xe buýt

Anh Quân muốn chuyển sang đi xe buýt đi làm, chị Thảo vợ anh thấy không ổn. Trước khi bàn, anh ngồi viết hai phía. Câu hỏi trung lập: "Nhà mình có nên để anh đi làm bằng xe buýt thay vì xe máy không?"

Phía anh không theo, viết trước: một là giờ giấc cứng, tối nào phải đón con muộn thì xe buýt không linh hoạt; hai là thời gian đi tăng thêm, mỗi chiều có thể thêm hai mươi phút, cộng dồn một tuần là gần ba tiếng; ba là những ngày mưa lớn, đi bộ ra bến cũng ướt như đi xe máy. Viết đến lý do thứ nhất, anh nhận ra đây đúng là điều chị Thảo lo, chứ không phải chuyện tiền như anh vẫn nghĩ.

Phía anh theo: đỡ mệt vì không phải tự lái giữa giờ cao điểm; có thời gian đọc trên xe; giảm chi phí xăng và gửi xe. Anh gạch chân lý do mạnh nhất ở phía chị là chuyện đón con, ở phía anh là chuyện đỡ mệt. Tối đó anh không mở đầu bằng tiền xăng nữa mà hỏi: "Nếu mình chỉ đi xe buýt những hôm em đón con, còn hôm anh đón thì đi xe máy, em thấy được không?" Câu hỏi đó chỉ có được vì anh đã viết phía kia cho đàng hoàng.

Phép thử người bên kia có gật đầu không

Đưa cho đúng người phía kia đọc. Nếu được, đưa đoạn viết phía họ cho chính người đang nghĩ khác bạn đọc. Hỏi: "Em viết thế này đã đúng ý anh/chị chưa, còn thiếu gì?". Câu hỏi đó tự nó đã làm không khí dịu đi rất nhiều.

Không có ai để hỏi thì đọc lên như diễn vai. Hình dung bạn là người phía kia đang phải trình bày trước một nhóm. Nếu bạn thấy ngượng khi đọc câu nào vì nó yếu hoặc nghe như bị chế giễu, câu đó cần viết lại.

Đếm tính từ mang cảm xúc. Những chữ như "vô lý", "cổ hủ", "viển vông" lọt vào phía kia là dấu hiệu bạn vẫn đang đứng ở phía mình. Phía nào cũng nên được viết bằng giọng bình thản như nhau.

So độ dài và độ cụ thể. Nếu phía bạn có ví dụ cụ thể còn phía kia chỉ có câu chung chung, phép thử chưa qua. Thêm ví dụ cho phía kia cho đến khi hai bên cân.

Lỗi hay gặp khi viết hai phía

Phần lớn lỗi đều là cách vô tình làm phía kia yếu đi. Bảng dưới giúp bạn soát lại trang mình vừa viết:

LỗiDấu hiệu trên giấyCách sửa
Dựng người rơmPhía kia toàn lý do dễ bác, nghe hơi ngớ ngẩnHỏi: người thông minh nhất mình biết theo phía đó sẽ nói gì?
Lệch độ dàiPhía mình nửa trang, phía kia ba dòngGiới hạn mỗi phía đúng ba lý do
Câu hỏi thiên vịCâu hỏi có sẵn từ phán xét như "phí", "liều"Viết lại câu hỏi đến khi cả hai phía đều chấp nhận được
Lý do thật bị giấuPhía kia toàn lý do về tiền trong khi họ lo chuyện khácHỏi: điều gì làm người này lo nhất nếu mình làm theo ý mình?
Viết hai phía rồi thôiCó trang giấy nhưng không có câu hỏi hay đề xuất nào sau đóKết thúc bằng một câu hỏi để mang vào trao đổi thật

Lỗi thứ tư khó thấy nhất. Rất nhiều bất đồng trong nhà và ở chỗ làm không nằm ở lý do được nói ra mà ở nỗi lo không được nói ra. Viết phía kia giỏi là đoán đúng nỗi lo đó.

Từ hai phía đến quyết định của chính mình

Viết hai phía không có nghĩa là lúc nào cũng phải đứng giữa. Sau khi viết, bạn hoàn toàn có thể vẫn giữ ý cũ. Điều thay đổi là bạn biết rõ mình giữ nó vì sao, và biết mình đang chấp nhận đánh đổi gì. Một quyết định có ghi rõ phần đánh đổi thì dễ giải thích cho người khác và dễ tự điều chỉnh về sau.

Cách chốt đơn giản: nhìn hai lý do đã gạch chân và hỏi lý do nào nặng hơn trong hoàn cảnh cụ thể của mình, không phải nói chung. Chuyện đón con nặng hay chuyện đỡ mệt nặng phụ thuộc vào lịch của từng nhà. Rất thường gặp là câu trả lời không phải một trong hai phía mà là một cách làm kết hợp, như ví dụ của anh Quân.

Nếu hai lý do nặng ngang nhau, đó là tín hiệu nên thử nghiệm ngắn thay vì quyết dứt khoát: làm theo một phía trong hai tuần, ghi lại điều gì xảy ra, rồi bàn lại. Thử nghiệm ngắn là cách giải bất đồng mà không ai phải thua.

Dùng bài tập với một nhóm hoặc cả nhà

Viết hai phía một mình đã có ích, làm theo nhóm còn có ích hơn vì người thật của phía kia ngồi ngay đó. Một cách tổ chức đơn giản cho nhóm ba đến sáu người:

  • Chọn đề tài nhỏ mà nhóm đang thật sự bất đồng, như đổi giờ họp giao ban hay chọn chỗ đi chơi cuối năm.
  • Mỗi người viết phía mình không theo trong mười phút, không bàn với ai.
  • Lần lượt đọc to. Người theo phía đó chỉ được nói một trong hai câu: "đúng ý mình" hoặc "còn thiếu điều này". Không được phản bác ở vòng này.
  • Gom các câu "còn thiếu điều này" lên một tờ giấy chung. Đó thường là những nỗi lo chưa ai nói ra.
  • Chỉ sau vòng đó mới bàn cách làm, bắt đầu từ những nỗi lo vừa gom được.

Trong nhà, cách này dùng tốt khi bàn chuyện đi chơi, sắp xếp việc nhà hay chi tiêu cuối tháng. Với con lớn, cho con viết phía của bố mẹ và bố mẹ viết phía của con thường làm cả hai bên bất ngờ. Không ai được chấm phần viết của con, và không ai so con với anh chị em.

Điều cần giữ là vòng đọc to không có tranh cãi. Vòng đó rất ngắn, nhưng nó cho mỗi người cảm giác được hiểu trước khi phải nghe phản bác.

Câu hỏi thường gặp

Viết hai phía có phải là ba phải không?

Không. Ba phải là không dám có ý kiến. Viết hai phía là hiểu rõ ý kiến khác trước khi giữ hay đổi ý mình. Sau bài tập bạn vẫn chọn một phía, chỉ là chọn với hiểu biết đầy đủ hơn và nói chuyện với người kia dễ hơn.

Viết hai phía khác gì với bài tranh biện ở trường?

Tranh biện ở trường thường được phân phe và tìm cách thắng trước giám khảo. Viết hai phía trong đời sống không có ai chấm thắng thua; mục đích là hiểu người cùng nhà, cùng chỗ làm và ra quyết định tốt hơn cho chính mình.

Nếu phía kia thật sự không có lý lẽ nào hợp lý thì sao?

Có những chuyện chỉ một phía có bằng chứng, khi đó không nên ép viết hai phía cân nhau. Nhưng trước khi kết luận vậy, hãy thử hỏi người phía kia vì sao họ nghĩ thế; nhiều khi lý do của họ nằm ở chỗ bạn chưa nhìn tới.

Mất bao lâu cho một lần viết hai phía?

Khoảng hai mươi đến ba mươi phút cho một đề tài đời thường. Với chuyện lớn như đổi việc hay chuyển nhà, có thể chia làm hai buổi: buổi đầu viết phía mình không theo, hôm sau mới viết phía mình theo, để đầu óc nguội bớt.

Có nên đưa trang viết hai phía cho người đang bất đồng với mình đọc không?

Nên, nếu bạn đã viết phía họ một cách tử tế. Đưa kèm câu hỏi xem bạn đã hiểu đúng chưa. Đừng đưa nếu trang giấy vẫn còn những chữ mang tính chê bai, vì khi đó nó sẽ thành bằng chứng bạn coi thường họ.

Học sinh lớn có tập được bài này không?

Tập được với những chuyện gần gũi như có nên đi học thêm buổi tối hay có nên tham gia câu lạc bộ. Người lớn đi cùng chỉ nên hỏi các em đã nghĩ tới điều gì ở phía bên kia, không chấm điểm và không so sánh với bạn khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138